Mỗi lần chính sách thuế thay đổi, điều doanh nghiệp cần quan tâm không chỉ là mức thuế phảinộp mà còn là những tác động đến toàn bộ quy trình quản trị thuế và chi trả thu nhập. Với cá nhân, các quy định mới cũng có thể làm thay đổi cách xác định thu nhập chịu thuế, mức giảm trừ, nghĩa vụ kê khai cũng như quyền được miễn, giảm thuế trong từng trường hợp cụ thể.

Luật Thuế thu nhập cá nhân số 109/2025/QH15 đã có nhiều sửa đổi theo hướng mở rộng phạm vi điều chỉnh, bổ sung các loại thu nhập mới và hoàn thiện cơ chế quản lý thuế. Đây không chỉ là sự thay đổi về chính sách mà còn là cơ sở để doanh nghiệp rà soát quy trình nội bộ và cá nhân chủ động thực hiện đúng nghĩa vụ thuế của mình.

Bài viết này đi sâu phân tích các nội dung đáng chú ý sau:

(1) Những thay đổi nổi bật của Luật Thuế thu nhập cá nhân số 109/2025/QH15;

(2) Tác động của các quy định mới đối với doanh nghiệp và cá nhân trong quá trình thực hiện nghĩa vụ thuế;

(3) Một số lưu ý và khuyến nghị nhằm hỗ trợ doanh nghiệp, cá nhân chủ động rà soát, chuẩn bị và bảo đảm tuân thủ quy định của pháp luật.

ĐỐI VỚI DOANH NGHIỆP VÀ CÁ NHÂN

I. Tác động lớn nhất của Luật Thuế TNCN 2025

Luật Thuế TNCN 2025 làm thay đổi mạnh cách quản lý thu nhập của cá nhân. Không chỉ tiền lương, mà rất nhiều nguồn thu khác cũng được đưa vào diện quản lý rõ hơn: kinh doanh online, nền tảng số, tài sản số, vàng miếng, tín chỉ carbon, bản quyền, nhượng quyền, chuyển nhượng vốn, bất động sản, trúng thưởng, thừa kế, quà tặng.

Với doanh nghiệp, luật này tác động trực tiếp đến quy trình trả lương, trả thưởng, thuê cá nhân, hợp tác với hộ kinh doanh, KOL/KOC, freelancer, chuyên gia nước ngoài, cổ đông, cá nhân góp vốn.

Với cá nhân, luật này tác động đến tiền lương thực nhận, nghĩa vụ kê khai thuế, thu nhập từ kinh doanh, đầu tư, chuyển nhượng tài sản, nhận quà tặng, thừa kế và các khoản được miễn/giảm thuế.

Nói ngắn gọn: từ năm 2026, mọi khoản tiền cá nhân nhận được cần được nhìn dưới góc độ: có phải thu nhập chịu thuế không, ai khấu trừ, ai kê khai, khi nào phải nộp và có hồ sơ chứng minh hay không.

II. Tác động đối với doanh nghiệp

1. Doanh nghiệp phải cập nhật lại toàn bộ hệ thống tính lương

Luật mới nâng mức giảm trừ gia cảnh lên:

Nội dung	Mức mới
Giảm trừ cho người nộp thuế	15,5 triệu đồng/tháng
Tương đương năm	186 triệu đồng/năm
Giảm trừ cho mỗi người phụ thuộc	6,2 triệu đồng/tháng

Đây là thay đổi rất quan trọng. Doanh nghiệp phải cập nhật phần mềm payroll, bảng tính lương, chính sách lương gross/net, quy trình quyết toán thuế và hồ sơ người phụ thuộc.

Tác động thực tế:

• Nhân viên có thu nhập trung bình có thể giảm số thuế phải nộp.
• Nhân viên có người phụ thuộc sẽ được giảm trừ nhiều hơn.
• Doanh nghiệp có hợp đồng lương net phải tính lại chi phí nhân sự.
• Bộ phận HR/kế toán phải cập nhật quy trình từ đầu kỳ tính thuế năm 2026, không nên chờ đến giữa năm.

2. Biểu thuế tiền lương, tiền công thay đổi còn 5 bậc

Biểu thuế lũy tiến từng phần mới:

Bậc	Thu nhập tính thuế/tháng	Thuế suất
1	Đến 10 triệu	5%
2	Trên 10 đến 30 triệu	10%
3	Trên 30 đến 60 triệu	20%
4	Trên 60 đến 100 triệu	30%
5	Trên 100 triệu	35%

Tác động đến doanh nghiệp:

Doanh nghiệp phải tính lại thuế TNCN hàng tháng cho nhân viên. Những công ty có nhiều nhân sự lương cao, quản lý cấp trung/cấp cao, sales có hoa hồng lớn, nhân sự nhận bonus cuối năm sẽ bị ảnh hưởng rõ.

Việc cần làm:

• Cập nhật biểu thuế trong phần mềm lương.
• Chạy thử bảng lương theo quy định mới.
• Kiểm tra lại hợp đồng lương net.
• Tính lại ngân sách thưởng, bonus, hoa hồng.
• Giải thích cho nhân viên về thay đổi thuế để tránh hiểu nhầm “công ty trừ sai thuế”.

3. Doanh nghiệp phải phân loại đúng mọi khoản chi trả cho cá nhân

Luật liệt kê rất rộng các loại thu nhập chịu thuế: tiền lương, tiền công, thù lao, lợi ích bằng tiền hoặc không bằng tiền, kinh doanh, môi giới, đại lý, hợp tác kinh doanh, thương mại điện tử, nền tảng số, đầu tư vốn, chuyển nhượng vốn, bản quyền, nhượng quyền, trúng thưởng…

Tác động đến doanh nghiệp:

Doanh nghiệp không thể ghi chung chung là “chi phí dịch vụ”, “chi phí hỗ trợ”, “hoa hồng”, “chi phí cộng tác viên” mà không xác định bản chất thu nhập.

Ví dụ:

Khoản doanh nghiệp chi	Có thể bị xem là
Lương, thưởng, bonus	Thu nhập từ tiền lương, tiền công
Hoa hồng sales ngoài	Thù lao/cộng tác viên/môi giới
Tiền trả KOL/KOC	Dịch vụ cá nhân, bản quyền, quảng cáo số
Tiền trả freelancer	Dịch vụ cá nhân hoặc kinh doanh
Tiền trả cá nhân bán hàng	Thu nhập từ kinh doanh
Cổ tức/lợi nhuận chia cho cá nhân	Thu nhập từ đầu tư vốn
Tiền mua quyền sử dụng nội dung	Thu nhập từ bản quyền
Tiền trao giải minigame	Thu nhập từ trúng thưởng

Việc cần làm:

Doanh nghiệp nên lập một bảng phân loại toàn bộ khoản chi cho cá nhân theo 4 cột:

Khoản chi	Bản chất thu nhập	Có khấu trừ thuế không	Hồ sơ cần lưu

4. Chi trả cho KOL, KOC, freelancer, cộng tác viên sẽ bị quản lý chặt hơn

Luật đưa rõ thu nhập từ thương mại điện tử, kinh doanh dựa trên nền tảng số, nội dung số, quảng cáo số, phim số, ảnh số, nhạc số, trò chơi điện tử vào phạm vi chịu thuế.

Tác động đến doanh nghiệp:

Các khoản chi cho KOL, KOC, livestreamer, affiliate, cộng tác viên bán hàng online, freelancer thiết kế, viết content, chạy quảng cáo, sản xuất video… không nên xử lý tùy tiện.

Rủi ro thường gặp:

• Chuyển khoản cá nhân nhưng không có hợp đồng.
• Không khấu trừ thuế khi phải khấu trừ.
• Không có chứng từ chứng minh dịch vụ đã hoàn thành.
• Nội dung hợp đồng là “dịch vụ truyền thông” nhưng thực tế có phần bản quyền hình ảnh, video, nội dung.
• Trả tiền cho nhiều cá nhân để chia nhỏ khoản chi.

Việc cần làm:

• Ký hợp đồng rõ ràng với từng cá nhân.
• Ghi rõ nội dung công việc, giá trị thanh toán, trách nhiệm thuế.
• Lưu nghiệm thu, link bài đăng, báo cáo hiệu quả, hóa đơn/chứng từ nếu có.
• Xác định doanh nghiệp có phải khấu trừ, kê khai, nộp thay hay không.

5. Hợp tác với cá nhân kinh doanh, hộ kinh doanh cần kiểm soát kỹ hơn

Luật quy định cá nhân cư trú kinh doanh có doanh thu năm từ 500 triệu đồng trở xuống không phải nộp thuế TNCN. Với doanh thu cao hơn, nghĩa vụ thuế được xác định theo từng phương pháp và từng nhóm ngành.

Một số tỷ lệ đáng chú ý:

Hoạt động	Thuế suất/tỷ lệ
Phân phối, cung cấp hàng hóa	0,5%
Dịch vụ, xây dựng không bao thầu nguyên vật liệu	2%
Cho thuê tài sản, đại lý bảo hiểm, đại lý xổ số, bán hàng đa cấp	5%
Sản xuất, vận tải, dịch vụ gắn với hàng hóa	1,5%
Nội dung số, quảng cáo số, phim số, nhạc số, trò chơi điện tử	5%
Kinh doanh khác	1%

Tác động đến doanh nghiệp:

Khi doanh nghiệp mua hàng/dịch vụ từ hộ kinh doanh, cá nhân kinh doanh, cần kiểm tra hồ sơ thuế và chứng từ phù hợp. Không nên chỉ dựa vào chuyển khoản và hợp đồng đơn giản.

Việc cần làm:

• Xác định đối tác là cá nhân, hộ kinh doanh hay doanh nghiệp.
• Yêu cầu hồ sơ đăng ký kinh doanh nếu giao dịch thường xuyên.
• Có hợp đồng, nghiệm thu, chứng từ thanh toán.
• Rà soát nghĩa vụ khấu trừ/kê khai thay/nộp thay nếu pháp luật yêu cầu.
• Không chia nhỏ giao dịch để né thuế.

6. Doanh nghiệp thuê chuyên gia nước ngoài phải xác định tình trạng cư trú

Luật phân biệt rõ cá nhân cư trú và cá nhân không cư trú.

Cá nhân không cư trú có thu nhập từ tiền lương, tiền công do thực hiện công việc tại Việt Nam chịu thuế 20%, không phân biệt nơi trả thu nhập.

Tác động đến doanh nghiệp:

Doanh nghiệp thuê chuyên gia nước ngoài, cố vấn, giám đốc, kỹ sư, chuyên gia công nghệ, freelancer nước ngoài phải xác định đúng:

• Người đó có cư trú tại Việt Nam không?
• Có mặt tại Việt Nam bao nhiêu ngày?
• Công việc thực hiện ở Việt Nam hay ngoài Việt Nam?
• Thu nhập được trả từ Việt Nam hay nước ngoài?
• Có hiệp định tránh đánh thuế hai lần áp dụng không?

Việc cần làm:

• Lưu hộ chiếu, visa, giấy phép lao động.
• Theo dõi ngày có mặt tại Việt Nam.
• Lưu hợp đồng lao động/hợp đồng dịch vụ.
• Khấu trừ đúng thuế trước khi thanh toán.
• Kiểm tra hiệp định tránh đánh thuế hai lần nếu có yếu tố nước ngoài.

7. Doanh nghiệp trả cổ tức, lãi vay, lợi nhuận cho cá nhân phải khấu trừ đúng

Thu nhập từ đầu tư vốn chịu thuế 5%. Bao gồm:

• Lãi cho vay.
• Lợi tức cổ phần.
• Thu nhập từ đầu tư vốn dưới hình thức khác.

Tác động đến doanh nghiệp:

Công ty có cổ đông cá nhân, thành viên góp vốn cá nhân, cá nhân cho công ty vay tiền cần xử lý đúng thuế TNCN.

Việc cần làm:

• Khi trả cổ tức/lợi nhuận, phải kiểm tra nghĩa vụ khấu trừ.
• Khi trả lãi vay cho cá nhân, phải lưu hợp đồng vay, chứng từ thanh toán.
• Không trả lợi nhuận/cổ tức không có nghị quyết, biên bản, chứng từ.
• Không dùng “vay cá nhân” để che giấu phân phối lợi nhuận.

8. Doanh nghiệp có thay đổi cổ đông, chuyển nhượng vốn phải kiểm tra thuế TNCN

Luật quy định chuyển nhượng vốn của cá nhân cư trú:

• Thuế 20% trên thu nhập tính thuế.
• Nếu không xác định được giá mua và chi phí hợp lý, tính 2% trên giá chuyển nhượng.
• Chuyển nhượng chứng khoán: 0,1% trên giá chuyển nhượng.

Tác động đến doanh nghiệp:

Khi làm thủ tục thay đổi thành viên góp vốn, chuyển nhượng cổ phần, tái cấu trúc công ty, chuyển nhượng công ty gia đình, doanh nghiệp cần kiểm tra nghĩa vụ thuế của cá nhân chuyển nhượng.

Việc cần làm:

• Lưu hợp đồng chuyển nhượng.
• Lưu chứng từ thanh toán.
• Lưu hồ sơ xác định giá vốn.
• Không ghi giá chuyển nhượng thấp bất thường.
• Kiểm tra nghĩa vụ thuế trước khi hoàn tất thủ tục thay đổi đăng ký doanh nghiệp.

9. Doanh nghiệp tổ chức khuyến mại, minigame, trao thưởng phải tính thuế TNCN

Thu nhập từ trúng thưởng chịu thuế 10% trên phần giá trị vượt 20 triệu đồng theo từng lần trúng thưởng.

Tác động đến doanh nghiệp:

Doanh nghiệp marketing, bán lẻ, thương mại điện tử, F&B, bất động sản, giáo dục, tài chính… thường có chương trình khuyến mại, bốc thăm, trao thưởng, tặng quà. Các chương trình này có thể phát sinh nghĩa vụ thuế TNCN cho người nhận giải.

Việc cần làm:

• Trước khi công bố chương trình, xác định giải thưởng có phát sinh thuế không.
• Ghi rõ giải thưởng đã bao gồm thuế hay người nhận tự chịu thuế.
• Lưu CCCD, thông tin người nhận thưởng, biên bản trao thưởng.
• Thực hiện khấu trừ/nộp thay nếu thuộc trách nhiệm của doanh nghiệp.

10. Doanh nghiệp công nghệ, startup có thể tận dụng ưu đãi thuế để thu hút nhân tài

Luật có chính sách miễn thuế trong một số trường hợp đối với:

• Nhân lực công nghiệp công nghệ số chất lượng cao.
• Nhân lực công nghệ cao thực hiện nghiên cứu và phát triển.
• Cá nhân thực hiện nhiệm vụ khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo.
• Nhà đầu tư cá nhân, chuyên gia, sáng lập viên trong doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo.
• Cá nhân góp vốn vào quỹ đầu tư mạo hiểm.

Tác động đến doanh nghiệp:

Doanh nghiệp công nghệ, AI, chip bán dẫn, phần mềm, đổi mới sáng tạo, startup có thể dùng ưu đãi thuế như một phần trong chính sách nhân sự.

Việc cần làm:

• Kiểm tra dự án, ngành nghề, nhân sự có thuộc diện ưu đãi không.
• Lưu hồ sơ chứng minh điều kiện miễn thuế.
• Không tự áp dụng ưu đãi nếu chưa có căn cứ.
• Theo dõi nghị định/thông tư hướng dẫn chi tiết.

III. Tác động đối với cá nhân

1. Người làm công ăn lương có thể giảm thuế nhờ tăng giảm trừ gia cảnh

Mức giảm trừ mới cao hơn đáng kể:

• Người nộp thuế: 15,5 triệu đồng/tháng.
• Người phụ thuộc: 6,2 triệu đồng/tháng.

Tác động đến cá nhân:

Người lao động có thu nhập trung bình, có con nhỏ, cha mẹ phụ thuộc, vợ/chồng không có thu nhập… có thể giảm số thuế phải nộp.

Cá nhân cần làm:

• Đăng ký người phụ thuộc đúng hạn.
• Cập nhật hồ sơ người phụ thuộc với công ty.
• Kiểm tra mã số thuế cá nhân.
• Kiểm tra bảng lương hàng tháng.
• Quyết toán thuế nếu có số thuế nộp thừa.

2. Người có thu nhập cao vẫn chịu thuế suất tối đa 35%

Biểu thuế mới có bậc cao nhất là 35% cho phần thu nhập tính thuế trên 100 triệu đồng/tháng.

Tác động đến cá nhân:

Người có thu nhập cao, chuyên gia, quản lý cấp cao, nhân viên sales có hoa hồng lớn, người nhận thưởng lớn vẫn cần lập kế hoạch thuế cá nhân.

Cá nhân cần làm:

• Hiểu rõ lương gross và lương net.
• Kiểm tra cách tính bonus, thưởng năm.
• Lưu chứng từ giảm trừ.
• Cân nhắc các khoản bảo hiểm, hưu trí, từ thiện, y tế, giáo dục được giảm trừ nếu đủ điều kiện.

3. Cá nhân kinh doanh nhỏ có ngưỡng không chịu thuế TNCN 500 triệu đồng/năm

Cá nhân cư trú sản xuất, kinh doanh có doanh thu năm từ 500 triệu đồng trở xuống không phải nộp thuế TNCN.

Tác động đến cá nhân:

Người bán hàng nhỏ, hộ kinh doanh nhỏ, người làm dịch vụ cá nhân quy mô nhỏ có lợi hơn so với trước nếu doanh thu nằm dưới ngưỡng này.

Cá nhân cần làm:

• Theo dõi doanh thu thực tế trong năm.
• Không nhầm giữa doanh thu và lợi nhuận.
• Lưu chứng từ bán hàng, thanh toán, đơn hàng.
• Nếu doanh thu vượt ngưỡng, cần kê khai và nộp thuế theo quy định.

4. Người kinh doanh online, làm nội dung số, quảng cáo số bị quản lý rõ hơn

Luật đưa rõ thu nhập từ:

• Thương mại điện tử.
• Kinh doanh nền tảng số.
• Nội dung số.
• Giải trí số.
• Trò chơi điện tử.
• Phim số, ảnh số, nhạc số.
• Quảng cáo số.

Tác động đến cá nhân:

Người bán hàng online, livestreamer, YouTuber, TikToker, KOL, KOC, affiliate, người làm quảng cáo số, người bán khóa học online, người bán tài sản số… cần xem thu nhập của mình là thu nhập chịu thuế.

Cá nhân cần làm:

• Theo dõi doanh thu từ từng nền tảng.
• Lưu báo cáo thanh toán từ sàn, ngân hàng, ví điện tử.
• Kê khai thuế nếu vượt ngưỡng.
• Không nên nhận tiền qua nhiều tài khoản để tránh bị xem là che giấu doanh thu.

5. Cá nhân cho thuê bất động sản chịu thuế trên phần doanh thu vượt ngưỡng

Luật quy định cá nhân cho thuê bất động sản, trừ hoạt động kinh doanh lưu trú, nộp thuế TNCN bằng phần doanh thu vượt trên mức không chịu thuế nhân với thuế suất 5%.

Tác động đến cá nhân:

Người cho thuê nhà, căn hộ, mặt bằng, văn phòng, kho bãi cần theo dõi doanh thu thuê trong năm.

Cá nhân cần làm:

• Lập hợp đồng thuê rõ ràng.
• Xác định bên nào nộp thuế: chủ nhà hay bên thuê nộp thay.
• Lưu chứng từ nhận tiền thuê.
• Kiểm tra nghĩa vụ thuế khi doanh thu vượt ngưỡng.

6. Cá nhân đầu tư vốn, nhận cổ tức, cho vay chịu thuế 5%

Thu nhập từ đầu tư vốn chịu thuế 5%.

Tác động đến cá nhân:

Người góp vốn vào công ty, nhận cổ tức, nhận lợi nhuận, cho công ty vay tiền, nhận lãi vay phải tính thuế.

Cá nhân cần làm:

• Lưu chứng từ góp vốn.
• Lưu hợp đồng vay nếu cho công ty vay.
• Kiểm tra công ty đã khấu trừ thuế trước khi trả chưa.
• Không nhầm giữa hoàn vốn, trả nợ gốc và thu nhập từ đầu tư vốn.

7. Cá nhân chuyển nhượng vốn phải lưu hồ sơ giá mua, chi phí

Khi chuyển nhượng vốn:

• Nếu xác định được thu nhập: thuế 20% trên thu nhập tính thuế.
• Nếu không xác định được giá mua và chi phí: thuế 2% trên giá chuyển nhượng.
• Chuyển nhượng chứng khoán: 0,1% trên giá chuyển nhượng.

Tác động đến cá nhân:

Người bán phần vốn góp, cổ phần công ty chưa đại chúng, chuyển nhượng công ty gia đình cần chuẩn bị hồ sơ từ đầu.

Cá nhân cần làm:

• Lưu hồ sơ góp vốn ban đầu.
• Lưu hợp đồng chuyển nhượng.
• Lưu chứng từ thanh toán.
• Lưu chi phí hợp lý liên quan đến chuyển nhượng.
• Không ghi giá chuyển nhượng thấp hơn thực tế.

8. Cá nhân chuyển nhượng bất động sản chịu thuế 2%

Thuế TNCN đối với chuyển nhượng bất động sản là 2% trên giá chuyển nhượng.

Tác động đến cá nhân:

Người bán nhà, đất, căn hộ, chuyển nhượng quyền thuê đất, quyền thuê mặt nước… phải tính thuế TNCN, trừ trường hợp được miễn thuế theo luật.

Chia sẻ